LAYLA AERTS, Ukraine 2014
MENU
 
a0012.jpg
a0009.jpg
a0008.jpg
a0007.jpg
a0002.jpg
a0004.jpg
a0003.jpg
a0001.jpg
a0006.jpg
a0000.jpg
a0005.jpg
a0010.jpg
a0011.jpg
a0014.jpg
a0013.jpg
a0016.jpg
a0015.jpg

Ukraine 2014

tekst Katrien Van Der Biest

Het pad van fotografe Layla Aerts slingerde zich al eerder over Ukraïnse bodem. Een tiental jaar geleden fietste ze er doorheen, even traag als in beweging: zodat geuren, gezichten en kleuren de tijd hadden zich in haar geheugen te nestelen. Ze raakte geboeid door het land, dat de grens trekt tussen Europa en Rusland. Het land ook, dat steeds heen en weer werd getrokken tussen grootmachten, pas onafhankelijk sinds 1991. Ukraïne, met een Russisch hart en een westers gelaat. Of is het andersom? Na de woelige winter in Ukraïne gevolgd te hebben, besluit fotografe Layla Aerts, aan het begin van wat een bloedige zomer zou worden, terug te keren naar Lviv, de hoofdstad van het westen van het land. Ze vraagt me mee om naast beelden ook woorden te laten spreken. Lviv, in het Russisch is dat Lvov en in het Pools zeg je Lwow. Opvallend is dat we alle drie de varianten gehoord hebben, als echo’s van de bewogen historische achtergrond van de stad, die op 80 km van de Poolse grens ligt en tot net na WOII tot het Poolse grondgebied behoorde. Lviv, in het Ukraïens, is vandaag een stad met een westers gezicht en tegelijk de trekken van een Russisch verleden, vooruitstrevende studentenstad ook, die een belangrijke rol speelde in de ‘Euromaidan’. Bussen met honderden demonstranten vertrokken vanuit Lviv richting Kiev. Eerst studenten, opgeroepen tot protest, maar na hardhandig optreden van politie, ook bijgetreden door oud, arm, jong en rijk. Die demonstraties zijn overgegaan in de ’anti-terroristische operatie’ in de Krim, zoals de gevechten in het oosten van Ukraïne worden genoemd. Wie zijn die mensen die naar ‘Majdan Nezalezjnosti’, letterlijk het Onafhankelijkheidsplein, het centrale plein in Kiev, de hoofdstad van Oekraïne, trokken? Geen kleine minderheid: een protesterende menigte, een heterogene massa door omstandigheden samengebracht, zij aan zij. Waarom bevat ‘Euromaidan’, de als aan een collectief bewustzijn ontsproten naam voor de golf van protesten in het Ukraïne van vandaag, opnieuw die ‘Maidan’, een tot eigennaam geworden Oudperzische benaming voor ‘plein’. Welke lading dekt de term, ‘Euromaidan’? Het is een symbolische naam die verwijst naar een lange kroniek van gebeurtenissen. Wat betekent het refereren aan de Oranjerevolutie, waarin Yanoukovich in 2004 op hetzelfde plein van het toneel werd gefloten, om enkele jaren later opnieuw een hoofdrol toebedeeld te krijgen en voor een contrapunt te zorgen, met protestgolven die als familienaam ‘Maidan’ dragen, de herdruk van een vaandel dat moeilijk onbevlekt genoemd kan worden. Welke bijklank heeft ‘Euro’ in ‘Euromaidan’? De hoop op een echte democratie, ondersteund door betrouwbare politici en consequente politie, een mensenrechtenrespecterend gebied, als een plein van vrijheid in het hart van de wereld. ‘Wiens objectiviteit bedoel je,’ vroeg een man uit Lviv ons, toen we peilden naar waar volgens hem objectieve berichtgeving te vinden is over de crisis in zijn land. Het conflict in en over Ukraïne heeft inderdaad diepe wortels, die zich vertakken onder een veel groter gebied dan enkel daar, onder Ukraïense bodem, onder de grond van het ‘Grensland’. Een wortelpatroon dat even grillig is als de kilometerslange gasleidingen die langs en door het land heen getrokken werden in de loop der jaren. Bij ons bezoek aan de stad viel het op dat het niet enkel tegenstrijdige belangen van de verschillende betrokken partijen zijn die leiden tot het vertroebelen van informatie. We bevonden ons in een stad die zich tegelijk heel open aan een bezoeker lijkt te openbaren om die bezoeker in eenzelfde beweging een hermetisch samengaan van beelden en symbolen voor te schotelen. Ze zijn moeilijk te lezen, de symbolen in het land dat vecht om vrijheid en, niet in de laatste plaats, moet vechten tegen valse verslaggeving, waarin het nu eens wordt afgeschilderd als een oord vol neonazi’s om daarna door eenzelfde stem een ‘broedervolk’ genoemd te worden. Daarbij vergeet men steevast te vertellen waaraan Ukraïne die reputatie mee te danken heeft: op welk moment in de geschiedenis extreemrechts de perceptie van vele Ukraïners kleurde. Het moment waarop men in de Duitser een mogelijke bevrijder zag, dat moment waaraan een hongersnood vooraf ging, de graanschuur van Europa waarvan de deur op slot zat en de sleutel in de binnenzak van de Sovjetunie werd bewaard. Een Tantaluskwelling, waaraan zo’n 7 miljoen mensen stierven midden jaren 30. Zo lijkt het trieste verhaal zichzelf steeds opnieuw te overtreffen, als ontsproten aan een onuitputtelijke bron van inspiratie, met de gekende desastreuze gebeurtenissen van WO II als een treurig volgend hoofdstuk. ‘Ik hoef mij niet voor deze rol te schamen, ik heb jouw eigenzinnig oogmerk lief, maar wat nu speelt is een ander drama en liever zag ik, dat je mij onthief.’ Het is een strofe uit een gedicht van Boris Pasternak, de Rus die onder druk van de Sovjetautoriteiten afzag van de Nobelprijs voor literatuur. Het gedicht ‘Hamlet’, waarin hij het heeft over hoe hij zich verhoudt tot de rol die het leven hem toebedeelt, als een toneelspeler: soms de rol omarmend en dan weer de rol verwensend. Een verwarring die lijkt te leven bij het volk van Ukraïne. Betrokken, nu voor de tweede keer samengetroept op een plein, geëngageerd om van zich te laten horen, maar tegelijk moe, het moe: de angst te moeten sterven aan de wens om vrij te leven. Dan is er nog nu, het moment waarop we ons afvragen of het staakt-het-vuren een einde zal brengen aan de bloedige zomer. Het moment ook waarop de nabestaanden van de 298 slachtoffers, grotendeels Nederlanders, van de vliegtuigramp van 17 juli, nog wachten op duidelijkheid, op het kunnen aanwijzen van een schuldige en het kunnen begraven van een zoon of een geliefde. Amnesty International laat weten dat alle strijdende partijen in het oosten de mensenrechten schenden. Ik vraag me ook af of het lief van Dana, dat meisje uit Lviv met wie we praatten, zal terugkeren van het front. En als hij terugkeert, of hij dan, in de voltooid tegenwoordige toekomende tijd, stiller zal geworden zijn.

close