LAYLA AERTS, Firanka Poland Ukraine
MENU
 
firanka03.jpg
firanka06.jpg
firanka09.jpg
firanka11.jpg
firanka04.jpg
firanka14.jpg
firanka05.jpg
firanka08.jpg
firanka02.jpg
firanka01.jpg
firanka00.jpg
firanka07.jpg
firanka10.jpg
firanka16.jpg
firanka15.jpg
firanka12.jpg

Firanka Poland Ukraine

tekst Maya Wolny, Museum Dokter Guislain, Vlaamse overheid

Herinneringen zijn aromatisch. De grijze materie van het geheugen krijgt kleur via geuren, via de smaak van een madeleintje gedoopt in een kopje thee. Ik snuif de reuk op, trek aan het onzichtbare sigaretje van mijn vroegste zondige herinneringen. Ik voel een zeepachtige wasserijgeur. Warmte van beddengoed, witgewassen van dromen en verlangen. Ik denk aan het Poolse waspoeder van het merk “E”, het enige beschikbare wondermiddel voor donkere geheugenvlekken. Perfect voor een lange onderbroek, lange kousen en de eerste beha in de praktische kleur van uienschil. Maar ook voor kantachtige ondergordijntjes, in het goed- kope chique van wit nylon: firanka. Er bestaat geen huis zonder ondergordijn- tjes, dacht ik. Ze zijn altijd aanwezig in de armoede van grijze ramen die de wereld van ontdooiende sneeuw en verdwijnende hoop niet willen verraden. Mijn moeder was geobsedeerd door het idee dat ons huis door communisten geviseerd wordt, en dat de geheime agenten ons met verrekijkers bespioneren. Firanka was onze enige bescherming. Wij bezaten minstens vijf soorten ondergordijntjes. Een voor elk seizoen en nog eentje, een speciaal, duur ontwerp, import uit Oost-Duitsland, enkel voor de feestdagen. Vrijdag was een dag zonder ondergor- dijntjes – dan gingen ze in de was. Mama voelde zich ongemakkelijk met de blote ramen. Daarom deed ze de was zo vroeg mogelijk en hing ze firanka nat terug op haar plaats. De kamer rook naar bleekmiddel. Firanka was mijn eerste prinsessenjurk. Een sluier van 1001 nachten. Vroeger droomde ik dikwijls dat ik trouw- de. Ik bevrijdde firanka dan uit het systeem van klemmen en wieltjes, maakte ze los van de rail. Het ondergordijn- tje was vrij nu, los van het raam, niet meer verantwoor- delijk voor de gezichtsverduistering. Alle nieuwsgierige passanten konden nu door mijn raam kijken. Ik sta daar. Met drie meter van mijn niet genaaide bruidsjurk. Kijk maar: mijn broek uit, die lange kousen een mijn eerste beha moet ik ook niet meer hebben. Een zachte sluier van firanka drapeert gemakkelijk en is even lang als de sluier van prinses Diana die gisteren trouwde in het verre Westen. Nu ben ik zelf een prinses en hoef met niemand te trouwen om mijn titel te bekomen. Koningin van het leven ben ik, pure schoonheid, veel mooier nu, met firanka. Ik lijk op mijn oma op haar trouwfoto. In het midden van de oorlog heeft ze haar jurk zelf getoverd en daarna gerecycleerd tot doopkleed voor mijn moeder. Firanka is de poort van het familiegeheugen, de beste verpakking voor herinne- ringen. Voor een doop, communie, trouwfeest, begrafenis. Discreet aanwezig als een kledijelement, ornament van een wiegje of van een doodskist. Het enige toegelaten textiel bij vreugde en verdriet. Elegant genoeg en betaalbaar ook. Wit wordt zwart, met een beetje Barwnik - de kleurstof voor nylon. Twee koffielepels van het donkere poeder volstaan. Daarna weken wij de stof in een grote pot. Even opwarmen en spoelen met azijn. Gebruik van rubberhand- schoenen is aangeraden, anders worden de nagels zwart. De restjes van dit poeder gebruikte ik nog eind jaren `80 voor mijn panty’s. De laatste jaren van het communisme waren mager en grauw. Kleuren waren verboden en alles met kleur was uit de winkels gebannen. De gebouwen zijn grijs geworden, auto’s verloren de laatste laag verf. Het haar van mijn ouders vergrijsde, de boekenillustrato- ren gebruikten nog enkel potlood. Zelfs onze firanki zijn toen grijs geworden – mijn moeder verloor haar moed. En dan, precies 20 jaar geleden, heeft een grijze herfst in ons blokhuis een onverwachte kleur gekregen. Pan Zbyszek, onze ondernemende buurman, was net terug uit Berlijn. Zijn Trabant was met graffitiverf in roze en groen gesprayed. In de koffer zaten kauwgommen en lolly’s met colasmaak. Hij bracht ook sokken met regen- boogmotief en fluostiften. Zonder angst begon hij alles uit te laden op een bankje tegenover ons raam. Hij opende zijn blauwe parasol en riep de kinderen. De verkoop van kleuren uit het Westen was begonnen. Er moest iets in de wereld gebeurd zijn. Op onze zwart- wittelevisie hebben wij het niet kunnen bekijken - die was net kapot. Wij hebben blijkbaar iets belangrijks gemist. Het illegale Trabant -winkeltje van Zbyszek was binnen een uur gesloten door de lokale militie, maar de kleuren en vreemde geuren waren ons huis binnen- gedrongen. Een paar maanden later hadden we gele firanki met zonnebloem- motief gekocht en via een nieuwe kleurentelevisie volgden we de campagne voor de eerste vrije verkiezingen. De nieuwe politieke helden verschenen op kleurrijke offset print- posters, die ik samen met mijn eerste lief op de zijwand van ons blokhuis kleefde. Het was een warme dag. De sleutel van het apparte- ment hangt om mijn hals. We gaan lachend binnen. Onze handen ruiken naar lijm en lente. Ik verstop mij achter de gordijntjes, ooit de ideale bescherming tegen de ogen van nieuwsgierige agenten. Zijn lippen zoeken mijn lichaam via de tule, ik doe mijn gewone kleren uit. Nu ben ik een vrije prinses, koningin van het leven, pure schoonheid, klaar voor het trouwfeest.

close